Bir sergiden çıktıktan günler sonra bile bir görüntüye, duyguya ya da bir soruya geri dönebiliyoruz. O eserin neden bizi bu kadar etkilediğini bazen sonradan anlıyoruz.
Sanatla Randevu olarak Venedik Bienali’ni birlikte gezdiğimiz danışmanımız Dr. Ezgi Bakçay’la, yolculuğun ardından aklımızda kalanları konuşuyoruz: Bizi durduran eserleri, değişen ilk izlenimlerimizi ve birlikte bakarken keşfettiklerimizi…
Venedik’ten döndükten sonra zihninizde yeniden beliren bir eser ya da sahne var mı?
Venedik Sanat Bienali’nde beni çok etkileyen iki işi, boyutlarındaki farkı da gözeterek yeniden ve yeniden düşündüğümü söyleyebilirim. Her ikisi de ev ve aidiyet kavramlarını düşündürüyordu. İlki muazzam büyüklükte bir yerleştirme olan Alman Pavyonu cephesi, diğeri ise küçücük bir iş; Philip Aguirre y Otegui’nin on dört pişmiş terakota rölyeften oluşan “Avlu ve Sokak” adlı serisinden A4 boyutlarında bir kil tablet.
Vietnam kökenli sanatçı Sung Tieu Nazi mimarisi Alman Pavyonu’nun neoklasik cephesinin tamamını binlerce mozaikle kaplamıştı. Bu görüntü, sanatçının Berlin’de çocukken yaşadığı evin bir hayaletiydi; Sung Tieu’nun ailesi gibi Doğu Almanya’ya göçen Vietnamlı işçiler için inşa edilen toplu konut bloğunun cephesinin bir replikasıydı. Yoksul bir göçmen işçi konutu bu ağır anıtsal yapıyı ele geçirmiş, bir çocukluk anısı Alman ulusal kimliğini bütünüyle dönüştürmüştü. Bu işin boyutu ve tekniği kadar fikri de izleyicileri büyüledi.
Buna karşın çok daha mütevazi bir ev fikri yine hepimiz üzerinde derin izler bıraktı. Philip Aguirre y Otegui’nin merkez pavyonda yer alan kil tablet geleneğini hatırlatan işi el emeği ve hikâye anlatıcılığını pişmiş toprakta birleştiriyordu. Bir evin ve avlusunun mahrem iç mekanını dış dünyanın kaosu ve şiddetiyle yan yana getiriyordu. Kurduğu dilin sadeliği insanın içine işliyordu.
Bienali gezerken bize eşlik eden gözün birikimi gördüklerimize yeni anlamlar katıyor. Sizin sanatla kurduğunuz bağ ve deneyiminizden yola çıkarak sormak isteriz: Bu yılki Venedik Bienali sizde nasıl bir iz bıraktı? Onu sizin gözünüzden keşfedecek olanlara hangi düşüncenin ya da duygunun kapısını aralamak istersiniz?
Bu sene Venedik Bienali çağdaş sanat pratiğinin sınırlarını ve anlamını bir kez daha düşünmeye zorluyordu. Beni en çok etkileyen Koyo Kouoh’nun “küratöryal pratik olarak kurum kurmak” ifadesi oldu. Artık sadece geçici sergiler açmak, eser göstermek yeterli değil. Çağdaş sanat, kültürün sömürgesizleştirilmesi mücadelesinde bir ortak yaşam ve hatırlama alanı olmaya soyunuyor. Okullar, inisiyatifler, topluluklar, bağımsız sanatçı mekanları giderek daha önemli hale geliyor.
Küresel güneyin örgütlü sanatsal direnişi Senegal’den, Kenya’dan, Gana’dan, Cap Town’dan… Sanatın sözde merkezine rağmen çok derinden sesleniyor. Hafıza, bakım, emek ve ekoloji ekseninde yeni bir dünyanın kurulması için sanatçının doğaya, dünyaya ve geçmişe bakışı, örnek bir yaşam modeli önerisi olarak yapıtın da önüne geçiyor. Zanaat ve yüksek sanat ayrımını aşan yeni çağdaş kültürel pratikler yaşama sanatının ustaları; şifacılar, otacılar, kahinler, emekçiler ve çiftçiler olarak sanatçılara güveniyor.
Venedik Bienali’nde küresel kültür endüstrisinin en görkemli gösterisi özgür ve eşit bir dünya talebiyle tepe taklak oluyordu. Koyo Kouoh vefatından önce hayata geçirdiği diğer işlerinde olduğu gibi bu kez de oyun oynayan, dinleyen, yavaşlamayı bilen, tefekküre zaman ayıran sanat izleyicisi için dönüştürücü bir deneyim sundu.
Sanatla Randevu grubumuzla gezerken bir katılımcının sorusu veya yorumu, sizin de bir esere başka türlü bakmanızı sağladı mı? O anı bizimle paylaşır mısınız?
Epos7 grubundan bir konuğumuz sergi deneyiminin geneline dair çok değerli bir tespitte bulundu. Bienal’in kavramsal çerçevesi olan minör tonlardan, düşüncenin sesle ilişkisinden hareketle sergi tasarımında kullanılan kumaş ve oluklu mukavva malzemenin yarattığı akustiği fark etti. Tiz sesleri emen, adeta ortamı yumuşatan, kadifemsi bir işitsel atmosfer yaratan sergi tasarımı, bizi minör tonlarda buluşturuyordu. Üstelik indigo renginin yoğun kullanımıyla sergi gezme deneyimi daha da dingin bir hale geliyordu. Böylece beden görsel ve işitsel olarak yorulmadan, hassasiyetini uzun süre koruyabiliyordu. Konuğumuzun fark ettiği gibi duyusal alan, kavramsal çerçevenin taşıyıcısı haline gelmişti.
